Günlük hayatta “senet” olarak adlandırılan belgelerin önemli bir bölümü bono şeklinde düzenlenir. Ancak bir kağıdın borç veya ödeme bilgisi içermesi, tek başına bono sayılması için yeterli değildir. Bononun şekli, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 776 ve 777. maddelerinde düzenlenmiştir.
Bonoda bulunması gereken bilgiler
Kanunun aradığı unsurlar; belgenin diline uygun bono veya emre yazılı senet ibaresi, belirli bir tutarı koşulsuz ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, ödeme yapılacak kişinin adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzasıdır.
Bu kayıtlar bir arada incelenmelidir. Ödenecek tutarın belirli olması, ödeme vaadinin bir koşula bağlanmaması ve kimin lehine düzenlendiğinin anlaşılması belgenin niteliği açısından önem taşır. Şirket adına düzenlenen senetlerde imza ile temsil yetkisi ayrıca değerlendirilir.
Vade veya yer bilgisi eksikse ne olur?
777. madde bazı eksiklikler için tamamlayıcı kurallar içerir. Vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek kabul edilir. Başka açıklama yoksa düzenlenme yeri ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri sayılır. Düzenlenme yeri de yazılmamışsa düzenleyenin adı yanında belirtilen yer esas alınabilir.
Bu istisnalar nedeniyle her boş alanın aynı hukuki sonucu doğurduğu söylenemez. Öte yandan başka bir kişinin adresinin bulunması, düzenlenme yeri eksikliğini her durumda gidermez. Kanunun hangi kayıt için hangi tamamlayıcı kuralı getirdiği belge üzerinde ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Senet teslim edilirken neler kontrol edilmeli?
- Belgenin aslı ile ön ve arka yüzündeki kayıtların birlikte görülmesi.
- Tarafların adları, bedel, para birimi ve tarihlerin birbirleriyle karşılaştırılması.
- Düzenleyen adına imza atan kişinin sıfatının ve varsa temsil belgelerinin incelenmesi.
- Ödeme kayıtları, teslim belgeleri ve senedin verilme nedenine ilişkin yazışmaların korunması.
Şekil incelemesi neden önemlidir?
Belgenin bono niteliği taşıyıp taşımadığı, uyuşmazlıkta hangi hukuki yolun değerlendirileceği bakımından önemlidir. Bir unsur eksikliği görülmesi halinde yalnızca hazır senet şablonuna bakarak karar verilmemeli; kanundaki tamamlayıcı hükümler ve belgenin bütünü incelenmelidir.
İnceleme sırasında her tartışmalı noktanın ayrı kaydedilmesi yararlıdır: eksik olduğu düşünülen kayıt, imza veya temsil sorunu ve daha önce yapılmış ödeme aynı mesele değildir. Senedin aslı ile temel ilişkiye ait belgelerin bir araya getirilmesi, bu konuların birbirine karışmadan değerlendirilmesini sağlar.